Monte Vulture i Etna: wulkaniczne wina z Summy 2026

Podczas tegorocznej Summy w górzystym Alto Adige miałem okazję zderzyć się z ognistą energią włoskiego Południa, degustując wina z Etny oraz Basilicaty. Ich wspólnym mianownikiem i kręgosłupem jest oczywiście wulkaniczne podłoże. Gleby bogate w bazalt, zastygłą lawę, czarny pył i tuf odciskają na owocu swoją niepodrabialną sygnaturę. Takie specyficzne terroir sprawia, że nawet potężnie zbudowane, strukturalne czerwienie zyskują niesamowitą eteryczność i kwasowy nerw. Zapraszam Was w podróż śladami trzech wyjątkowych producentów, którzy okiełznali ten żywioł.

Do Alto Adige podróżowaliśmy na własny koszt. W festiwalu wzięliśmy udział na zaproszenie organizatora.

Elena Fucci: ikona Monte Vulture

Importer: Magia del Vino, Winolubni

O ile wina z Etny są w winiarskim świecie dość rozpoznawalne, to ich kuzyni ze zboczy wygasłego wulkanu Monte Vulture nie cieszą się aż taką popularnością. Tutejsze winnice to królestwo aglianico. Ten czerwony szczep to jedna z najważniejszych odmian włoskiego Południa. O ile jednak na bardziej płaskich terenach daje on zwykle wina dość mocarne, to wysoko położone winnice na zboczach Monte Vulture i tutejsza wulkaniczna gleba przekładająca się na wyraźnie elegantsze, wyciągnięte oblicza szczepu.

Historia winiarni Eleny Fucci rozpoczęła się w 2000 roku od decyzji, która mogła bezpowrotnie zmienić losy tego miejsca. Rodzina poważnie rozważała wówczas sprzedaż swojej 6-hektarowej parceli leżącej u stóp wygasłego wulkanu. Ziemię tę jeszcze w latach 60. kupił dziadek Eleny, Generoso, jednak przez dekady owoce głównie sprzedawano, zachowując jedynie ułamek na domowe potrzeby.

Gdy młode pokolenie szykowało się na studia z dala od rodzinnego domu, sprzedaż wydawała się rozsądnym krokiem, a chętnych nie brakowało. W ostatniej chwili u Eleny nastąpił jednak przełom. Nie potrafiła pogodzić się z myślą, że otaczająca jej dom winnica trafi w obce ręce, a ktoś inny będzie zbierał owoce z tych wyjątkowych, 60- i 70-letnich krzewów. Pod wpływem impulsu całkowicie zmieniła życiowe plany i postawiła wszystko na jedną kartę, decydując się na ocalenie rodzinnego biznesu. Nie potrzebowała też dużo czasu, aby wkrótce wyrosnąć na miejscową gwiazdę.

Notki win:

• Verha Basilicata Bianco 2025 (89/100): To czyste sauvignon blanc., Wino świeżutkie, z dodatkiem cytrusów i lekko ziołowym finiszem, bezpretensjonalne na lato.
• Titolo Basilicata Rosato 2024 (91/100): To już czyste aglianico, z 4-dniową kriomaceracją na skórkach i 3 miesiącami dojrzewania w stali. Mieszają się z nim aromaty czerwonych owoców (wiśnie, czereśnie) z akcentami kwiatowymi. Usta charakterne, kwaskowe, z dobrą koncentracją i duży natężeniem wiśniowego owocu. Poważny róż, może jeszcze poleżeć 2-3 lata.
• Verha Basilicata Rosso 2025 (90/100): Czyste aglianico z młodych krzewów, które po krótkiej maceracji (6 dni) dojrzewa pół roku w stali. Bardzo owocowe, kipiące chrupkimi wiśniami, czereśniami, malinami i wiśniami. Ten kwaskowy owoc jest obecny też w ustach, wsparty mocną kwasowością i niezłymi garbnikami. Mimo 13,5% alkoholu zachowuje energetyczny charakter.
• Titolo Aglianico del Vulture Classico 2022 (92/100): Emblematyczne wino posiadłości, które dojrzewa 12 miesięcy w baryłkach (w połowie nowych). Na razie jeszcze beczka dominuje nad owocem. Mamy dym, suszone zioła, dojrzałe wiśnie i czereśnie oraz wyraźną ziemistość. Usta szorstkie, pestkowe, z mocnym garbnikiem, ale czuć też w tle mnóstwo ciemnego owocu, nuty balsamiczne i ziołowe. Trzeba dać mu czas.
• Titolo by Amfora Aglianico del Vulture Classico 2022 (93/100): Tutaj aglianico trafiło na 12-15 miesięcy do glinianych amfor. Pełne żywego owocu, wręcz eksplodujące wiśniami, żurawina i śliwkami. Do tego pieprznie-ziołowe i fantastycznie soczyste. Taniny są lepiej wtopione, całość już teraz bardzo elegancka, skoncentrowana, dająca dużo przyjemności.

Fedegraziani: burgundzka finezja

Importer: brak

Federico Graziani to znany włoski sommelier, który zasłynął tym, że w 1998 roku w wielu ledwie 23 lat wygrał konkurs na najlepszego sommeliera kraju. Z czasem postanowił zająć się również produkcją wina i w 2006 roku zaczął studia enologiczne, gdzie poznał Salvo Foti, winiarza z Etny i swojego późniejszego przyjaciela (Salvo to właściciel I Vinieri – trzeciego z opisanych przeze mnie projektów). To właśnie we współpracy z Salvo stworzył on swoje pierwsze wino Profumo di Vulcano.

Dzisiaj Federico posiada winnice rozrzucone na północnych i wschodnich zboczach wulkanu, sięgające wysokości między 600 a nawet 1200 metrów n.p.m. Graziani pracuje na piaszczysto-kamienistym podłożu, powstającym ze zerodowanej lawy, opiekując się starymi, nierzadko ponadstuletnimi krzewami prowadzonymi w tradycyjnym systemie alberello. 

Notki win:

• Mareneve Terre Siciliane Bianco 2024 (91/100): Niezwykle kompleksowe białe wino z owoców rosnących na ekstremalnej wysokości 1200 m n.p.m. W składzie mamy 30% carricante, 25% rieslinga, 25% gewurztraminera, 15% chenin blanc i 5% grecanico. Wino dojrzewa w stali na osadzie przez 18 miesięcy, ale nie przechodzi fermentacji malolaktycznej. Na podniebieniu i w nosie sporo się dzieje – uderza świetny kwas, soczystość, a także nuty jabłka, gruszki oraz skórki cytryny. Do tego mamy mnóstwo ekstraktu i koncentracji, a całość wieńczy piękny, długi finisz.
• Etna Rosso 2023 (91/100): Klasyczny dla Etny kupaż szczepów nerello mascalese i nerello cappuccio (10%), dojrzewający jedynie w stali. Wino czyste, zdominowane przez dojrzałe czereśnie, słodką wiśnię, różę i żurawinę oraz bardzo przyjemną ziołowość. Wszystko to spięte piękną, wyrazistą kwasowością.
• Rosso di Mezzo Etna Rosso 2022 (94/100): To pozycja z pojedynczej działki Cubito w Contrada Feudo di Mezzo. Znajdują się na niej ponad 100-letnie krzewy nerello mascalese i nerello cappuccio. Całość fermentuje w dużych drewnianych kadziach, ale dalej dojrzewa jedynie w stali. Genialna soczystość czystego, czerwonego owocu. W profilu aromatycznym i na podniebieniu pięknie gra skórka pomarańczowa, truskawki, maliny oraz subtelny akcent świeżych czereśni. Do tego dochodzi mocna kwasowość i mineralny, jodowy finisz. Fantastyczne wino.
• Profumo di Vulcano Etna Rosso 2023 (96/100): Flagowa etykieta, powstająca częściowo ze starych krzewów pre-filokserycznych. W kupażu znajdziemy 70% nerello mascalese, 15% nerello cappuccio i 15% alicante oraz francisi (tak lokalni winiarze określają krzewy, którzy nazwy zaginęły w mroku dziejów). Wino dojrzewa w nowych i używanych tonneaux prez 20 miesięcy. Zachwyca pięknym, eterycznym, zniuansowanym zapachem, w którym tytoń i skóra łączą się z nutami ziół oraz kawy, chrupkich wiśni, świeżej żurawiny oraz dojrzałych malin. W ustach pięknie dynamiczne, z mocną kwasowością, wyraźnym wiśniowym, lekko pestkowym owocem i przyprawowym finiszem (pieprz i gałka muszkatołowa). Garbniki bardzo żywe, ale też mocne, dajmy im spokojnie dojrzeć. Wulkaniczna esencja Etny zamknięta w butelce.
• Etna Chinoto 2024 (91/100): Słodka ciekawostka – czerwone wino infuzowane ziołami. Dominują tu akcenty skórki pomarańczowej, suszonych wiśni, gorzkiej pomarańczy oraz balsamico. Całość nie przytłacza, ma dobrą dawką kwasowości. Idealne jako digestif.

I Vingneri: Vini Umani

Importer: Vininova

Założycielem i enologiem projektu jest wspomniany już Salvo Foti, który urodził się w Katanii w 1962 roku. Swoją karierę enologiczną rozpoczął w 1981 roku jako konsultant w różnych częściach Sycylii. Zaangażowanie Fotiego wykracza daleko poza samą uprawę winorośli – zajmował się on też marketingiem, prowadzeniem kursów dla sommelierów oraz badaniami naukowymi we współpracy z krajowymi instytutami i uniwersytetami, co zresztą zaowocowało publikacją kilku książek poświęconych uprawie winorośli.

Ciągłość pokoleniową w firmie zapewniają synowie założyciela, Simone i Andrea. Starszy z nich, Simone (urodzony w 1994 roku), ukończył szkołę winiarską w Beaune w Burgundii, a po zebraniu międzynarodowego doświadczenia we Francji powrócił na Etnę, by zajmować się winnicami. Młodszy, Andrea (urodzony w 1998 roku), studiował enologię w Mediolanie, a w rodzinnej winiarni odpowiada za aspekty enologiczne oraz kontrolę jakości.

Nadrzędną filozofią I Vignieri jest tworzenie tzw. „ludzkich win” (Vini Umani), co oznacza produkcję prowadzoną z głębokim szacunkiem dla człowieka oraz środowiska. Zamiast etykiet takich jak „wino naturalne”, twórcy wolą definiować swoje projekty jako kontynuację rolniczych tradycji poprzednich pokoleń.

Notki win:

• Aurora Bianco Superiore dell’Etna 2024 (90/100): Pochodzi ze wschodnich zboczy wulkanu. W składzie 90% carricante plus 10% minnella bianco, które dojrzewały w stali przez pół roku. Dużo gruszek, mandarynek, z dodatkiem rumianku. W ustach kwaskowe, o lekko kremowym ciele i wyraźnie słonej końcówce. Bardzo przyjemne.
• Vigna di Milo Etna Bianco Superiore Caselle 2023 (91/100): To już czyste carricante, fermentuje i dojrzewa 12 miesięcy w dużych beczkach. Bardzo cytrusowe, z dodatkiem ziół (oregano i tymianek), ale też żółtych śliwek. Smakuje woskiem, cytrusami i wyraźnie ziołowo. Ekstrakt jest niesamowity, a kwasowość imponująco mineralna, ale to wino raczej do jedzenia niż popijania solo. W końcówce mamy nawet trochę tanin.
• Palmento Etna Bianco Superiore Caselle 2022 (93/100): Owoce carricante pochodzą z małej parceli obsadzonej w 2010 roku, bez podkładek. Tutaj dojrzewanie odbywa się w 500-litrowych beczkach. Wulkan podany jest na dłoni, mamy tony mineralności i morskiej soli. Owoc jest daleko w tle, cytrynowy i lekko brzoskwiniowy. Pijąc je niemal czuje się w ustach rozkruszoną wulkaniczną skałę.
• I Vigneri Etna Rosso 2025 (91/100): Podstawowa czerwień, mieszanka dwóch nerello z grenache, dojrzewa w amforach. Pełne życia i wiśniowego owocu, truskawek i przypraw. W ustach soczyste, trochę dzikie i nieugładzone, ze sporym garbnikiem i ziołowo-pieprznym finiszem. Idealne do grilla.
• Vinu Petra Etna Rosso 2023 (92/100): Mieszanka nerello mascalese, nerello cappuccio, grenache i francisi. Około 1/3 wina nie jest pozbawiana szypułek. Fermentacja w dużych kadziach, dojrzewanie przez 12 miesięcy w baryłkach i tonneaux. Mocniejsze ciało, dużo dojrzałych malin, wiśni, czereśnie ale i kwiatów. Taniny nie oszczędzają podniebienia, ale pełnia soczystego owocu wynagradza ten trud. Przy niezłej masie ma się też wrażenie powietrznego, pełnego przestrzeni wina.
• Vinu Petra Viti Centenarie Etna Rosso 2023 (94/100): Nerello mascalese uzupełnione o 10% nerello cappuccio i 10% grenache. Owoce pochodzą ze starych, ponad 100-letnich krzewów, a wino dojrzewa 18 miesięcy w baryłkach i tonneaux. Niesamowite w wyrazie, pachnie i smakuje niemal jak białe wino – brzoskwinie, gruszki, skórka pomarańczowa i jedynie gdzie w tle świeża żurawina, maliny i kwiaty. Owoc jest świetnie dojrzały, sycący, ale nie tracący mineralnej energii, a finisz mimo wyraźnym garbników jest niemal aksamitny. Genialne wino.

Wina z Monte Vulture i Etny to doskonały dowód na to, jak wulkaniczne podłoże potrafi nadać winom unikalny charakter. Jeśli szukacie butelek o wyrazistym i niepodrabianym stylu, wulkaniczne tereny południowych Włoch są obecnie jednym z najciekawszych kierunków na winiarskiej mapie.